Jos van der Lans Weblog

Een eeuw geleden kregen jongeren met een verstandelijke beperking nauwelijks steun. Dankzij de Leerplichtwet (1901) moesten ze wel naar school, maar zodra ze het speciaal onderwijs verlieten, liepen ze verloren rond en konden ze nergens terecht.

Onderwijzer Pier de Boer zag dat probleem van dichtbij. Hij vond dat deze kinderen ook ná school recht hadden op begeleiding en kansen om mee te doen in de samenleving. Als eerste ambtenaar voor de nazorg in Amsterdam (1921) zette hij de eerste stappen naar een structurele aanpak: steun en begeleiding voor jongeren met een beperking en werkplekken waar ze op hun eigen tempo aan de slag konden. Met energie, vindingrijkheid en een groot sociaal hart bouwde hij aan de fundamenten van de maatschappelijke zorg zoals we die nu kennen.

In deze fraai geïllustreerde biografie, een uitgave van het Historisch Centrum Sociaal Werk (HCSW) en de Canon sociaal werk en de tweede in de Biografie Reeks Sociaal Werk, beschrijven Chris van der Heijden en Jos van der Lans hoe zijn werk uitgroeide tot een blijvende erfenis in het sociaal werk van vandaag.

Wat citaten:

Hoofdstuk 1: 1917, het begin van de nazorg
Het After Care-rapport (1917) biedt een grondige analyse van de problemen waarmee oud-leerlingen met een verstandelijke beperking geconfronteerd worden. Er moet wat gebeuren, zo concludeert de commissie, iets structureels. Het lot van deze kinderen moet niet langer afhankelijk zijn van de goedertierenheid van hun voormalige leerkrachten. Er moeten mensen voor hen gaan ‘lopen’. Er moet een gespecialiseerde ambtenaar komen, die schakel moet gaan vormen tussen school, gezin en maatschappij, en daarmee de sociale weerbaarheid van deze groep waarborgen. Dat wordt Pier de Boer die in 1921 in Amsterdam als eerste ambtenaar voor de nazorg aan het werk gaat.

Hoofdstuk 2: Pier de Boer, een karaktervolle, gedreven idealist
Pier de Boer is een man van actie, geen theoreticus. Zijn werkwijze is pragmatisch en persoonlijk. De rol van nazorgambtenaar is een pioniersfunctie en vereist een geheel nieuwe benadering van zorg en werkgelegenheid voor verstandelijk beperkte jongeren. Pier is ervan overtuigd dat deze jongeren, mits voldoende begeleid, een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan de maatschappij. Hij toont dit niet door zich te bekommeren om het hoe en waarom, maar vooral door te doen. Doen. Dat is het onuitgesproken motto van Pier de Boer. Niet lullen maar poetsen zouden wij tegenwoordig zeggen.

Hoofdstuk 3: Nazorg in Amsterdam (en elders)
De utilitaire aanpak van Pier diende een hoger doel: hij is er diep van overtuigd dat zijn pupillen het beste af zijn als ze ‘iets nuttigs’ om handen hebben. Vandaar ook dat werk altijd het sleutelwoord is geweest van Piers nazorgactiviteiten.

Hoofdstuk 4. Het ontstaan van speciale werkinrichtingen
Twee jaar na zijn aanstelling schrijft Pier de Boer een rapport waarin hij pleit voor een werkinrichting voor oud-leerlingen van het BLO. Hij heeft op dat moment 23 jongeren op het oog die hiervoor in aanmerking zouden komen. Hij schetst hun situatie: veel van hen zitten thuis onder problematisch toezicht van ouders of zwerven op straat, met risico op verloedering en criminaliteit. Sommigen hebben werk, maar dat levert te weinig op om zelfstandig te kunnen leven. Ouders zouden hun kinderen graag aan het werk zien, omdat ze dan een bezigheid buitenshuis hebben. Zo niet, dan is hun lot te voorspellen: als er niets gebeurt dan is opname in een gesticht op termijn onvermijdelijk. Dat is duur, want dat moet de gemeente betalen. Een werkinrichting zou deze opname kunnen voorkomen en de gemeente bovendien kosten kunnen besparen.

Hoofdstuk 5: Pier de Boer aan het werk
Pier de Boers Nazorg-afdeling heeft ook een aantal zelfstandig wonende pupillen onder curatele. Voor hen is de kamerhuur geregeld en worden warme maaltijden verzorgd. In een paar gevallen zijn er groepjes van acht tot tien nazorg-pupillen in een huis geplaatst, onder begeleiding van een verpleger of leraar uit het BLO - eigenlijk een geavanceerde vorm van beschermd of begeleid wonen.

Hoofdstuk 7: Hoe levend is de geest van Pier de Boer?
Orion College Zuidoost-directeur Lilian Reding: ‘Ik heb het verhaal van Pier de Boer gelezen. Hij had nog niks, hij deed wat zijn intuïtie hem ingaf, volgde zijn hart en handelde direct. Geweldig verhaal. Nu hebben we heel veel lijntjes, heel veel regels, maar waar ze knellen zouden we om echt stappen te zetten naar een inclusieve arbeidsmarkt veel meer buiten de lijntjes moeten kleuren. Daarbij kunnen we de inspiratie van Pier de Boer goed gebruiken. Laat zijn geest maar rondwaren in de arbeidsmarkt voor mensen met een verstandelijke beperking.‘