JOS VAN DER LANS - WEBLOG / TWITTER

Via twitter (@josvanderlans, sinds oktober 2010) en onderstaand weblog (sinds augustus 2004) kunt u op hoogte blijven van artikelen en columns die ik schrijf, van gebeurtenissen waar ik bij ben geweest, van observaties die ik doe, van meningen die in mij opwellen, of van andere persoonlijke wetenswaardig-heden.

Het kan van alles wat zijn en het is ook sterk afhankelijk van hoe druk ik het heb.



.

Reacties worden enorm op prijs gesteld. Stuur een email naar: info©josvdlans.nl

weblog - maart 2015
Karthuizersstraat 14 hs geboortehuis Provo (3)
De straat ziet nu meer dan welvarend uit en de huidige bewoners van Karthuizersstraat 14-hs weten vermoedelijk niet eens dat ze op een historische plek wonen. Toch is hier in het voorjaar van 1965 Provo geboren. Roel van Duijn woonde er beneden in een tweekamerwoning met zijn vriendin Carla Kuit. Op de etage daarboven woonde Rob Stolk met zijn vriendin Sara Duys.
Van Duijn en Stolk vertoefden beiden in min of meer anarchistische kringen, Van Duijn in Amsterdam en Stolk in Zaandam. Ze hadden met elkaar gecorrespondeerd, ze schreven allebei voor het anarchistische blad De Vrije. De twee groepjes troffen elkaar voor het eerst eind maart/begin april in café Luba aan de Lijnbaansgracht in Amsterdam, waar ze spraken over de oprichting van een nieuw anarchistisch (jongeren)tijdschrift.
Dat kwam er niet meteen van. In Zaandam brachten Stolk c.s. eerst nog een nummer uit van een tijdschrift dat ze Barst doopten: ‘een sociaal/cultureel tijdschrift op basis van een levensbeschouwing die een zo onbegrensd mogelijke zelfstandigheid van elk individu beoogt en die elk maatschappelijk systeem, waarin plaats is voor geweld, dwang of autoritair gezag, verwerpt.’ Barst pleitte voor een mentaliteit die zou bestaan uit ‘het durven twijfelen aan alles en het durven geloven in niets’.
Het bleef echter bij een eenmalige uitgave van dit onmiskenbare pre-Provo-tijdschrift. De belangrijkste reden was dat Rob Stolk, de motor achter Barst, Zaanstad achter zich wilde laten en aansluiting wilde zoeken bij de grotere dynamiek van Amsterdam. Toevallig was de etage boven de benedenwoning van Van Duijn en Kuit net vrijgekomen, waardoor Stolk in de door woningnood geteisterde hoofdstad snel een plek had.
Karthuizersstraat 14-hs groeide uit tot het epicentrum van rebelse gedachten en een clubhuis voor jonge tegendenkers. Er broeide een chemische reactie tussen de meer intellectuele en zelfs esoterische kwaliteiten van Van Duijn en zijn achterban en de meer arbeideristische en actiegerichte inslag van de Stolk en de zijnen. Maar dat was lang niet voldoende voor succes. Daarvoor hadden ze de hulp van het Koningshuis nodig. Die kwam in mei 1965.
Bron: Niek Pas, Imaasje! De verbeelding van Provo 1965-1967, Amsterdam: Wereldbibliotheek, 2003, Hoofdstuk 2: 'Een rebellenclub'.
Veel beeldmateriaal van de provo treft u aan op de site provo-images.info
1965 - 50 jaar PROVO (2) - Waarom Provo?

De naam Provo is ontleend aan het proefschrift van de 31-jarige Wouter Buikhuizen die op 20 januari 1965 promoveert op het proefschrift Achtergronden van nozemgedrag. Buikhuizen vindt de naam nozems te algemeen. Nozems (de term werd in 1956 gemunt door de cineast Jan Vrijman) zijn in zijn ogen synoniem geworden voor alles wat de oudere generatie niet aanstaat aan de jongere generatie. Hij richt zijn studie vooral op een specifieke groep jongeren die uit tijdverdrijf aan de lopende band relletjes schopt en met de politie overhoop ligt. Agentje pesten als vermaak. Die groep duidt hij ter onderscheiding van de algemenere term nozems aan als provo’s (van provoceren).

Het onderzoek van Buikhuizen trekt veel aandacht in de eerste maanden van 1965. Veel kranten interviewen Buikhuizen en nozem-jongeren omdat de problematiek op veel plaatsen in het land de tot ergernis leidt. Via de kranten komt de term provo ook onder de ogen van de dan 22 jarige Roel van Duyn, een anarchistisch-georienteerde student, die vanuit Den Haag in 1963 in Amsterdam terecht is gekomen om geschiedenis en politicologie te studeren.
Van Duijn pikt de naam op als geuzennaam als hij in de zomer met een klein groepje geestverwanten aan de bel trekt met gestencilde Provookaatsies tegen de verloving van prinses Beatrix met Claus von Amsberg. Op 12 juli 1965 rolt vervolgens het eerste nummer van Provo van de pers in een oplage van 450 exemplaren, die vrijwel onmiddellijk door de politie in beslag wordt genomen. De inhoud wordt opruiend geacht vanwege het afdrukken van een – overigens uit de negentiende eeuw afkomstige - gebruiksaanwijzing voor het maken van explosieven. Vanaf dat moment is de naam Provo een gevestigd begrip.

Dit eerste Provo-nummer heeft inmiddels een hoge antiquariaatswaarde. De komende week breng ik een pdf-versie van het hele nummer online. Vandaag alleen het openingsartikel van de hand van Roel van Duijn zelf: ‘Inleiding tot het provocerend denken’. Wie goed leest ziet in de bijna guitig balorige redeneringen van Van Duijn gedachten langs komen die in tal sociale bewegingen later uiterst serieus zullen worden uitgewerkt. Zonder het zelf te beseffen vormt de provobeweging de kiem van een nieuw en kritisch bewustzijn dat zich in het decennium wat erop volgt over de hele samenleving zal verspreiden.
Van Duijn begint zijn inleiding zo:
Waarom heet PROVO PROVO? Zijn wij negatief of positief? Wat is onze norm? Hoe zijn onze manieren?
PROVO=PROVO, omdat het provo-gedrag in deze rnaatschappij voor ons nog het enig aanvaardbare is. De maatschappelijkke ladder beklimmnen en een ‘positie’ bekleden betekent meewerken aan de a.s. nucleaire ondergang, kapitalisme en militairisme. Kollaboratie met de Autoriteiten en hun listig zoethoudertje; de kortzichtige tv. Noem ons anti-professionalisten.
Wij kunnen ons geen 'job’ (zoals populaire carrièrejagers dat noemen) voorstellen die niet tot doel heeft de noodtoestanden waarin wij leven te prolongeren. De arbeider produceert de minderwaardige lust-objekten waar de kapitalist desondanks zijn meerwaarde uitslaat, de ambtenaar administreert de slachtoffers der burokratie, de uitvindingen van technici en geleerden worden ogenblikkelijk misbruikt voor militaire doeleinden. De a-sociale provo is het enige lichtpunt. Zijn optreden is een spaak in het wiel der ‘vooruitgang', die zo hard vooruit davert dat zij de bom onder de rails,vlakbij, niet ziet.
Lees hier de hele inleiding uit Provo 1. De kwaliteit van de pdf houdt niet over, omdat de teksten indertijd gestencild werden, wat niet altijd tot een even heldere print leidde.
1965 - 50 JAAR PROVO (1)
Dit jaar is het een halve eeuw geleden dat de Provo-beweging de toenmalige autoriteiten de schrik van hun leven bezorgde. Het begon eigenlijk pas in de zomer van 1965, met wat gestencilde "Provookaatsies'. De versnelling kwam met de verloving van prinses Beatrix met Claus von Ambsberg en vanaf juli is het bal in Amsterdam, waarin de politie en provo's elkaar wekelijks treffen bij volledig uit de hand lopende happenings bij Het Lieverdje op het Spui.
Ik studeerde in 1981 af op een scriptie over Jeugdcultuur, provo en jongerenbeweging, met daarin een uitvoerige beschrijving van wat de Provo's er voor denkbeelden op na hielden. In 1983 verscheen het betreffende hoofdstuk als zelfstandig artikel in een themanummer van Te Elfder Ure. Nu Provo's het komende jaar weer flink in de belangstelling komen te staan is dat nog steeds nuttige - zij het ouderwets uitvoerige - achtergrondinformatie. Vandaar dat ik er een pdf van heb gemaakt.
Klik hier om het Te Elder Ure-artikel te downloaden.

Ik heb een behoorlijk uitvoerig Provo-archief. De komende maanden zal ik via dit weblog de leuke onderdelen online brengen en stapsgewijs de geschiedenis reconstureren.

De twee gezichten van de decentralisaties


Twee gezichten van de decentralisaties


Dit jaar ben ik 25 jaar freelancer. Als ik het hier niet zou vermelden, zou niemand er bij stil staan, want freelancers hebben nu eenmaal geen leidinggevenden die bij feestelijke gelegenheden extra maandsalarissen uitdelen. Dat zit er voor deze jubilaris dus niet in, maar dat geeft niets want daar staat tegenover dat ik de afgelopen kwart eeuw aanmerkelijk minder last heb gehad van reorganisaties, hiërarchische besluitvormingsmodellen, vergaderingen, afvinklijstjes en alle andere misère waar een gemiddelde medewerker in de publieke sector zijn tijd mee moet vermorsen. Daar lever ik mijn jubileumbonus graag voor in.

Maar er is iets aan het veranderen. Alle contracten en afspraken die ik tot niet zo heel lang geleden met vele honderden opdrachtgevers maakte paste in een halve ordner. Het zijn bevestigingsbriefjes, e-mailtjes, soms zelfs alleen een kattenbelletje met een datum van een mondelinge overeenkomst. Dat ging prima, er werd altijd keurig afgerekend en netjes belasting betaald. Iedereen tevreden. Tot ik een jaar of vijf geleden van een opdrachtgever ineens een contract van vier pagina’s kreeg toegestuurd, plus een begeleidend schrijven van anderhalve kantje met daarin een uitputtende opsomming van alle eisen waaraan mijn declaratie moest voldoen.
Sindsdien is mijn map contracten en afspraken van de afgelopen vijf jaar drie keer zo dik als de ordner van de twintig jaar daarvoor. Voor een absoluut hoogtepunt in deze bureaucratische wedloop zorgde vorig jaar de Hogeschool Arnhem Nijmegen die mij voor een eenmalige gastles (die ik al vijf jaar verzorg) een contract voorlegde van vijf kantjes, waarin ik mij moest verplichten tot geheimhouding met allerhande boeteclausules en dreigementen. Omdat ik van mening ben dat een eenmalige gastles bij een Hogeschool toch van een wat andere orde is als een vaste betrekking bij de AIVD, weigerde ik te tekenen. Sterker, aan het begin van mijn gastcollege, dat onder meer ging over het handelen van professionals in bureaucratische organisaties, verscheurde ik met een groots gebaar het contract en vroeg aan de studenten om daar een foto van te maken en deze via de sociale media te verspreiden.
Dat voelde als een overwinning. Maar het gevolg was wel dat binnen de HAN van hogerhand te kennen werd gegeven dat ik niet meer welkom was. De vraag op welke wijze het onderwijsbelang van de HAN-student met deze excommunicatie nu gediend was, was geen moment een overweging. Het systeem verdraagt simpelweg geen ongeregeldheden. Het moet nu eenmaal zo. Van de belastingdienst, van de accountants, van de inspectie, van de rekenkamer, van Den Haag; kortom, altijd van hogere onpersoonlijke en naamloze machten.

Als dit leed alleen mij en de honderdduizenden zzp’ers die ons land inmiddels rijk is zou treffen, dan zou je nog kunnen zeggen: oké, dat nemen we op de koop toe, we krijgen immers ook geen jubileumbonus als we 25 jaar belasting hebben afgedragen. Maar zo is het niet. Het betreft hier een verschijnsel dat zich niet beperkt tot het pesten van weerloze zzp’ers, maar dat zich in weerwil van alle anti-bureaucratische retoriek steeds dieper invreet in de publieke sector.
In 2014 hebben gemeenten zich tot het uiterste ingespannen om alle mogelijke diensten en producten in te kopen bij vaak tientallen verschillende organisaties in de jeugdzorg, de maatschappelijke dienstverlening en het welzijnswerk. Dat moet dus dit jaar worden afgerekend. Daarvoor is in de meest gevallen een versterkte gemeentelijke administratie opgetuigd die los van welke inhoud dan ook gewapend met richtlijnen van accountants er nauwgezet op toeziet dat alle declaraties op de juiste manier, volgens het afgesproken kostenplaatje, met gedetailleerd uitgeschreven specificaties en op het vastgestelde tijdstip conform alle inkoopvoorwaarden worden ingediend. En aangezien veel gemeenten ook nog eens precies willen weten of alles verloopt volgens plan en de kosten beheersbaar blijven, vragen ze naast omstandig gespecificeerde declaraties ook nog eens frequente voortgangsreportages en kostenprognoses. Zo ontvouwt zich achter de coulissen van de goede bedoelingen een administratief circus waarvan het toerental bij onbekendheden en ongeregeldheden geneigd is om naar een hogere versnelling te springen.
Het NRC Handelsblad concludeerde in februari na een rondtocht langs meerdere instellingen op het terrein van de jeugdzorg dat deze al gauw zo’n vijf tot zes extra fte’s hebben moeten vrijmaken om te kunnen voldoen aan alle inkoopvoorwaarden en informatie-eisen van hun vele gemeentelijke opdrachtgevers, die natuurlijk allemaal net iets anders willen. Allemaal geld dat dus niet aan het praktische handwerk besteed kan worden.

Zo dreigen de decentralisaties bij nogal wat gemeenten een werkelijkheid te worden met twee gezichten. Aan de voorkant zien we optimistisch gestemde gemeentelijke plannenmakers, inhoudelijk betrokken beleidsambtenaren en visionaire wethouders die energiek beweren dat er dichter bij mensen wordt gewerkt, dat er sneller wordt opgetreden, dat er maatwerk wordt geleverd met meer ruimte komt voor professionals die zo nodig dwars door de bureaucratie heen hun integrale werkzaamheden gaan verrichten. Dat is het carnaval der ongeregeldheden. Aan de achterkant, diep verscholen in dezelfde ambtelijke organisatie, stellen regelvaste administratieve medewerkers, ijverige boekhouders en rechtlijnige controllers en angstige managers alles in het werk om alle gegevens volgens een onbuigzaam administratief systeem zo te verantwoorden dat de ontstane cijferreeksen de goedkeuring van strenge accountants kunnen wegdragen. Dat is de werkelijkheid van alledag. Eén blik op de Hogeschool Arnhem Nijmegen en we weten wie in zo’n geval de beste papieren heeft.

Deze column verschijnt in maart in het Tijdschrift voor sociale vraagstukken, nr. 1, 2015. Download de tekst als pdf, klik hier.

Lees ook de ervaringen van Richard Engelfriiet.

De ondernemende burger - boekpresentatie

Het fenomeen 'burgerinitiatief' maakt de tongen los. Sommigen zien een nieuwe democratie gloren, anderen ontwaren vooral uitbuiting van vrijwilligers. In het boek De ondernemende burger. De woelige wereld van lokale initiatieven nemenMarcel Ham en Jelle van der Meer een kijkje achter de schermen van een twaalftal burgerinitiatieven. Wie zijn die ondernemende burgers die onbetaald een buurthuis runnen, een zwembad overnemen of een zorgcoöperatie beginnen? Wat is hun motivatie, wat presteren ze en hoe komen ze aan geld? En hoe onafhankelijk zijn ze eigenlijk van de overheid? Dit boek is een kritisch onderzoek naar de woelige wereld van de lokale initiatieven. Het vertelt verhalen die inzicht geven en verdiepen.

Op 19 maart wordt het boek overhandigd aan minister Plasterk van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Wees welkom om 15.45 uur in ProDemos in Den Haag. Aansluitend een debat met minister Plasterk, Evelien Tonkens, Jan Schrijver, Imrat Verhoeven en Willy Donkers (van het zelforganiserende Elsendorp) en andere initiatiefnemers. Meld u hier aan om erbij te zijn.

Actuele 3D-cartoon Leo van den Munkhof uit 1985

tekening Leo van de Munkhof uit marge, augustus 1985

Leo van den Munkhof tekende in de jaren tachtig politieke cartoons voor het tijdschrift Marge, waar ik toen zelf aan verbonden was. Toevallig kwam ik deze tekening tegen in een themanummer van augustus 1985 dat geheel gewijd is aan de decentralisatie van het welzijnswerk. Alle argumenten waarom we het nu doen, werden toen al gebezigd. Inclusief het idee dat mensen het toch maar het beste zelf kunnen doen. Is een stuk goedkoper, zoals Leo van den Munkhof in deze tekening becommentarieert.
Van de makers van de Leeszaal Rotterdam-West

Google relateert

Google kent - als je op je eigen naam zoekt en welke moderne narcist doet dat niet bij tijd en wijle - rechts naast de zoekresultaten een kader met persoonsgegevens met daarin onderaan een fotostrip onder de kop: Gerelateerd.  Die strip biedt afbeeldingen van mensen aan wie je volgens deze alleswetende gigazoekmachine dus bent 'gerelateerd'. Hieronder de tien mensen die bovenaan mijn relatielijstje prijken. Sommigen liggen voor de hand, sommigen zijn onnavolgbaar, sommigen zijn gewoon leuk en van anderen is het onbegrijpelijk dat Google geen verband weet te leggen, zoals Nico de Boer en Herman Vuijsje. Zo slim is de gigant dus ook weer niet. Hoe het ook zij, het zijn wel allemaal aardige mensen.


Om over na te denken

Democratisch zuivere koffie?! from Tweebeeld on Vimeo.

Dit is een illustratief filmpje waar ik al heel lang over nadenk. De boodschap komt er op neer dat als ambtenaren in een wereld van troebele ambtelijke en bestuurlijke verhoudingen iets regelen dat dat dan ondemocratisch zou zijn. Alles moet transparant zijn en in overeenstemming met van te voren geformuleerde democratische waarden. Maar de democratische waarden die het filmpje presenteert zijn op zijn minst onvolledig. Bijvoorbeeld: de waarde ’uitvoeren van wettelijke taken’ staat er niet bij. Of ’burgers gelijk behandelen’ ook niet.
Misschien is dat bewust gedaan, dat weet ik niet. Maar als het zo zou zijn dat lokale overheden veel meer moeten loslaten en faciliterend moeten optreden ten opzichte van de krachten uit de samenleving (het mantra van nu), dan kun je je afvragen of totale transparantie van het ambtelijk handelen dat doel echt dichterbij brengt. Als je het faciliteren van elk burgerinitiatief optilt naar het niveau van totaal doorzichtige democratische besluitvorming dan breng je elk initiatief naar de wereld van beleid (precies wat nu al vaak gebeurt, en als frustrerend wordt ervaren) en creëer je als vanzelf beleidsregels waar ook anderen een beroep op kunnen doen. Dan bereik je wellicht precies het tegenovergestelde van wat de makers van dit filmpje bedoelen, namelijk dat alles langs de meetlat van gemeentelijk beleid wordt gelegd.
Dus als je echt maatwerk wilt leveren, dan zou misschien niet de transparantie in de besluitvorming voorop moeten staan, maar het vermogen van lokale ambtenaren om op de behoefte van burgers afgestemd maatwerk te leveren. En daarvoor is het wellicht belangrijker dat gemeenten publieke waarden definiëren die zij in hun omgang met burgerinitiatieven van belang vinden, dan democratische waarden (die eigenlijk voor zich zouden moeten spreken). En dan gaat het om zaken als het tegengaan van uitsluiting, bijdrage aan duurzaamheid in de meest brede zin van het woord, leefbaarheid, emancipatie, zelf/samenredzaamheid, et cetera.
Wat ik maar wil zeggen: een erg leuk filmpje dat het verdient in elke gemeente bediscussieerd te worden.
Kies een periode: augustus 2020
juli 2020
juni 2020
mei 2020
april 2020
maart 2020
februari 2020
januari 2020
december 2019
november 2019
oktober 2019
september 2019
augustus 2019
juli 2019
juni 2019
mei 2019
april 2019
maart 2019
februari 2019
januari 2019
december 2018
november 2018
oktober 2018
september 2018
augustus 2018
juli 2018
juni 2018
mei 2018
april 2018
maart 2018
februari 2018
januari 2018
december 2017
november 2017
oktober 2017
september 2017
augustus 2017
juli 2017
juni 2017
mei 2017
april 2017
maart 2017
februari 2017
januari 2017
december 2016
november 2016
oktober 2016
september 2016
augustus 2016
juli 2016
juni 2016
mei 2016
april 2016
maart 2016
februari 2016
januari 2016
december 2015
november 2015
oktober 2015
september 2015
augustus 2015
juli 2015
juni 2015
mei 2015
april 2015
maart 2015
februari 2015
januari 2015
december 2014
november 2014
oktober 2014
september 2014
augustus 2014
juli 2014
juni 2014
mei 2014
april 2014
maart 2014
februari 2014
januari 2014
december 2013
november 2013
oktober 2013
september 2013
augustus 2013
juli 2013
juni 2013
mei 2013
april 2013
maart 2013
februari 2013
januari 2013
december 2012
november 2012
oktober 2012
september 2012
augustus 2012
juli 2012
juni 2012
mei 2012
april 2012
maart 2012
februari 2012
januari 2012
december 2011
november 2011
oktober 2011
september 2011
augustus 2011
juli 2011
juni 2011
mei 2011
april 2011
maart 2011
februari 2011
januari 2011
december 2010
november 2010
oktober 2010
september 2010
augustus 2010
juli 2010
juni 2010
mei 2010
april 2010
maart 2010
februari 2010
januari 2010
december 2009
november 2009
oktober 2009
september 2009
augustus 2009
juli 2009
juni 2009
mei 2009
april 2009
maart 2009
februari 2009
januari 2009
december 2008
november 2008
oktober 2008
september 2008
augustus 2008
juli 2008
juni 2008
mei 2008
april 2008
maart 2008
februari 2008
januari 2008
december 2007
november 2007
oktober 2007
september 2007
augustus 2007
juli 2007
juni 2007
mei 2007
april 2007
maart 2007
februari 2007
januari 2007
december 2006
november 2006
oktober 2006
september 2006
augustus 2006
juli 2006
juni 2006
mei 2006
april 2006
maart 2006
februari 2006
januari 2006
december 2005
november 2005
oktober 2005
september 2005
augustus 2005
juli 2005
juni 2005
mei 2005
april 2005
maart 2005
februari 2005
januari 2005
december 2004
november 2004
oktober 2004
september 2004
augustus 2004