JOS VAN DER LANS - WEBLOG / TWITTER

Via twitter (@josvanderlans, sinds oktober 2010) en onderstaand weblog (sinds augustus 2004) kunt u op hoogte blijven van artikelen en columns die ik schrijf, van gebeurtenissen waar ik bij ben geweest, van observaties die ik doe, van meningen die in mij opwellen, of van andere persoonlijke wetenswaardig-heden.

Het kan van alles wat zijn en het is ook sterk afhankelijk van hoe druk ik het heb.



.

Reacties worden enorm op prijs gesteld. Stuur een email naar: info©josvdlans.nl

weblog - november 2018
Presentatie van geschiedschrijving De Key voor leden bewonerscommissies
Uitgebreide versie van ’Met geweld opvoeden’ online gebracht

Op 17 mei 2016 verscheen het eindrapport van de Commissie Voorzonderzoek naar geweld in de jeugdzorg, ook wel de commissie-De Winter genoemd. De commissie werd in het najaar van 2015 ingesteld om te onderzoeken of het mogelijk is om het geweld in de jeugdzorg nog te onderzoeken. Zijn er betrouwbare bronnen voor de periode vlak na de Tweede Wereldoorlog? Heeft het zin? In haar eindrapport concludeert de commissie dat het zinvol en realiseerbaar is om het voorkomen van structureel geweld in de jeugdzorg nader te onderzoeken. De regering heeft de commissie-De Winter daaropvolgend de opdracht gegeven dat onderzoek ook daadwerkelijk te verrichten.

Dat geweld niet geschuwd werd in de jeugdzorg was duidelijk geworden tijdens de werkzaamheden van de cpommissie-Samson die in 2012 rapporteerde over seksueel misbruik in de jeugdzorg. Heel veel mensen hadden zich toen al bij deze commissie gemeld met de verzekering dat zij dan wel niet seksueel misbruikt waren, maar wel geslagen, systematisch vernederd of wreed gestraft. Die stroom van verhalen leidde uiteindelijk tot het instellen van de commissie-De Winter.
              
De commissie had mij in het najaar van 2015 de opdracht verleend om een essay te schrijven over de relatie tussen culturele en maatschappelijke ontwikkelingen en de plek van geweld in het opvoeden in het algemeen en in de jeugdzorg in het bijzonder. Dat essay is gepubliceerd als het eerste deel van de bijlagen bij het rapport van de commissie.

(Je kunt het hierdownloaden.)

Het uiteindelijk gepubliceerde essay was echter een herschreven en verkorte versie van de oorspronkelijke tekst die niet alleen de naoorlogste periode, maar de hele twintigste eeuw als onderwerp had.

Nu de commissie-De Winter bezig is om de laatste hand te leggen aan haar eindrapport lijkt mij het dienstig voor de meningsvorming om ook deze uitgebreide tekst aan de openbaarheid prijs te geven. Al was het maar omdat vooral het eerste deel nuttig historisch materiaal bevat dat anders op de plank zou blijven liggen. De uitgebreide studie helpt bovendien om zicht te krijgen op de vraag waar ook de commissie-De Winter antwoord op moet zien te geven: hoe het kan dat een sector zich zo’n lange tijd heeft verschanst, zo niet heeft verzet tegen moderne inzichten over het opvoeden en het toepassen van geweld daarin.

Als toegift is opgenomen een recent gepubliceerd artikel (op de site van socialevraagstukken.nl en in De Groene Amsterdammer) over psychofamraca-experimenten in de jeugdzorg in de jaren zeventig.

U kunt deze uitgebreide versie hier downloaden.

Het eindrapport van het vooronderzoek van de commissie-De Winter, alsmede alle bijlagen, kunt u downloaden op de site van de Commissie Vooronderzoek naar geweld in de jeugdzorg.

Ervaringsverhalen zijn bijeengebracht in een aparte bundel geschreven door Maurice van Lieshout. Klik hier voor de pdf.

Boekeditie Canon palliatieve zorg klaar voor verspreiding!!!
Column over Jaarboek ’Verhuizing van de verzorgingsstaat’


Tekortkomingen


Het recente Jaarboek 2018 van het Tijdschrift voor sociale vraagstukken, De verhuizing van de verzorgingsstaat, doet precies wat een Jaarboek moet doen: discussie oproepen. Want dat heeft het onderwerp - hoe gaat het met de decentralisaties? - hard nodig. Discussiepunten zijn er immers genoeg. Redden de gemeentes het eigenlijk wel met aanmerkelijk minder geld? En waarom gaat het bij de ene gemeente beter dan bij de andere? Levert die formule van wijkgericht werken met toegankelijke sociale wijkteams nu echt een efficiënte en minder bureaucratische ondersteuning op? Wat zijn slaag- en faalfactoren? Doen de niet-door de gemeente aangestuurde zorgsectoren (ggz) en financieringsregimes (zorgverzekeringswet) eigenlijk wel voldoende mee?
De auteurs van het Jaarboek zijn niet optimistisch. Zij zijn drie Grote Tekorten op het spoor gekomen: een solidariteitstekort (het groter beroep op zelfredzaamheid en naasten zet onderlinge solidariteit onder druk), een democratisch tekort (het is een verplicht opgelegde operatie tegen de wil en zeggenschap van rechtstreeks betrokken burgers en professionals), en een professioneel tekort (er is sprake van onderprofessionalisering). Het zijn zware conclusies, waarvan je je kunt afvragen of het observeren van zo’n 130 gesprekken, het interviewen van zo’n 70 professionals en 30 cliënten voldoende grond bieden om over de decentralisaties misschien dan nog wel niet code rood, maar dan toch op zijn minst code oranje af te roepen.

Wat daarbij problematisch is, is dat de onderzoekers al hun waarnemingen op een hoop vegen. Alsof de professionals in Leeuwarden, Amsterdam, Eindhoven en Zwolle volgens eenzelfde masterplan (de belofte van nabijheid) op pad zijn gestuurd. Het aardige van de decentralisaties is nu juist dat dat masterplan overal zijn bijzondere invulling heeft gekregen. Amsterdam heeft het echt anders aangepakt dan Leeuwarden; de wijkteams van WijEindhoven zijn anders samengesteld dan die in Rotterdam; de werkomstandigheden in Zwolle wijken af van die in Sittard-Geleen. Over die verschillen komen we in het Jaarboek weinig te weten, terwijl ze juist zo interessant zijn. De decentralisaties nopen dus eigenlijk tot een ander onderzoeksdesign dan het op een hoop vegen van data. In plaats van gemene delers moet je verschillen leren wegen om succes- en faalfactoren op het spoor te komen. Misschien een tip voor een volgende ronde onderzoek.

Daarom is op alle drie de tekortconclusies het nodige af te dingen. Dat geldt sowieso voor het professionele tekort, dat een beetje vreemd uit de verf komt. Aan de ene kant is het volgens de onderzoekers aan de professionals in de wijkteams te danken dat de decentralisaties niet op een nog grotere deceptie zijn uitgelopen. Zij maken er het beste van, waarbij de onderzoekers hun gedrag duiden als verzet als zij de ondersteuningsvraag van hun cliënten zo interpreteren dat er een passend aanvinkvakje voor is in de WMO-verordening. Ze leggen zich daarmee kennelijk niet neer bij het dwingend gemeentelijk kader om vooral zelfredzaamheid te pushen. Dat zou je natuurlijk ook gewoon professionaliteit kunnen noemen. Of zelfs: welbegrepen eigenbelang. De redenering die de onderzoekers volgen zou betekenen dat de handigheid van psychotherapeuten om steeds opnieuw net wat andere dbc’s te openen om de behandeling te continueren hen ook tot verzethelden maakt tegen de disciplinering van zorgverzekeraars. Tja….

Die verzetsconclusie laat zich ook moeilijk rijmen met de constatering dat er sprake zou zijn van onderprofessionalisering in sociale wijkteams. De dienstbaarheid aan de ‘huiselijke logica’ (mensen moeten meer zelf doen en dat is ook beter) ondermijnt volgens de onderzoekers de professionaliteit. Om dat tegen te gaan stellen de onderzoekers een professionaliseringsproject voor: met opleidingseisen, bijscholingsprogramma’s en een verplicht beroepsregister voor de generalisten. Dat is een klassieke reflex, die volgens mij niets helpt als niet eerst een aantal echt aanwijsbare tekorten worden opgelost, waar de onderzoekers helaas weinig over melden.

Dat is allereerst een conditioneel tekort: de hele wijkteam-operatie is vrijwel overal opgezet zonder enig zicht op de voorwaarden op basis waarvan dat tot een succes zou kunnen leiden. In de tweede plaats is er een schreeuwend mandaatstekort: professionals hebben wel de verantwoordelijkheid voor maatwerk gekregen, maar niet de bevoegdheid om daarvoor ook in te breken op bureaucratische systemen. En in de derde plaats een collectiviteitstekort: er is nauwelijks professionele energie vrijgemaakt om wijkteams echt te verbinden met de buurt om individuele problemen ook collectief te kunnen maken.

Het is gezien deze weeffouten een wonder dat er nog zoveel goed gaat. Het lijkt mij een eerste prioriteit om die tekortkomingen de komende jaren weg te werken in plaats van professionals van de juiste papieren te voorzien. Want wat heb je daaraan als je verder geen potten kunt breken.

Deze bijdrage verscheen in het Tijdschrift voor sociale vraagstukken, nr. 3/2018.
Kies een periode: oktober 2020
september 2020
augustus 2020
juli 2020
juni 2020
mei 2020
april 2020
maart 2020
februari 2020
januari 2020
december 2019
november 2019
oktober 2019
september 2019
augustus 2019
juli 2019
juni 2019
mei 2019
april 2019
maart 2019
februari 2019
januari 2019
december 2018
november 2018
oktober 2018
september 2018
augustus 2018
juli 2018
juni 2018
mei 2018
april 2018
maart 2018
februari 2018
januari 2018
december 2017
november 2017
oktober 2017
september 2017
augustus 2017
juli 2017
juni 2017
mei 2017
april 2017
maart 2017
februari 2017
januari 2017
december 2016
november 2016
oktober 2016
september 2016
augustus 2016
juli 2016
juni 2016
mei 2016
april 2016
maart 2016
februari 2016
januari 2016
december 2015
november 2015
oktober 2015
september 2015
augustus 2015
juli 2015
juni 2015
mei 2015
april 2015
maart 2015
februari 2015
januari 2015
december 2014
november 2014
oktober 2014
september 2014
augustus 2014
juli 2014
juni 2014
mei 2014
april 2014
maart 2014
februari 2014
januari 2014
december 2013
november 2013
oktober 2013
september 2013
augustus 2013
juli 2013
juni 2013
mei 2013
april 2013
maart 2013
februari 2013
januari 2013
december 2012
november 2012
oktober 2012
september 2012
augustus 2012
juli 2012
juni 2012
mei 2012
april 2012
maart 2012
februari 2012
januari 2012
december 2011
november 2011
oktober 2011
september 2011
augustus 2011
juli 2011
juni 2011
mei 2011
april 2011
maart 2011
februari 2011
januari 2011
december 2010
november 2010
oktober 2010
september 2010
augustus 2010
juli 2010
juni 2010
mei 2010
april 2010
maart 2010
februari 2010
januari 2010
december 2009
november 2009
oktober 2009
september 2009
augustus 2009
juli 2009
juni 2009
mei 2009
april 2009
maart 2009
februari 2009
januari 2009
december 2008
november 2008
oktober 2008
september 2008
augustus 2008
juli 2008
juni 2008
mei 2008
april 2008
maart 2008
februari 2008
januari 2008
december 2007
november 2007
oktober 2007
september 2007
augustus 2007
juli 2007
juni 2007
mei 2007
april 2007
maart 2007
februari 2007
januari 2007
december 2006
november 2006
oktober 2006
september 2006
augustus 2006
juli 2006
juni 2006
mei 2006
april 2006
maart 2006
februari 2006
januari 2006
december 2005
november 2005
oktober 2005
september 2005
augustus 2005
juli 2005
juni 2005
mei 2005
april 2005
maart 2005
februari 2005
januari 2005
december 2004
november 2004
oktober 2004
september 2004
augustus 2004